Bài viết dành cho những người phụ nữ đang hoặc chuẩn bị cho hành trình định cư tại nước ngoài.
***
Có những quyết định trong đời làm mẹ không thể phân định đúng - sai. Nhất là quyết định rời quê hương để bắt đầu một cuộc sống mới ở một đất nước khác. Đi cả nhà hay để một người đi trước rồi kéo gia đình sang sau? Đưa con theo hay để con ở lại Việt Nam một thời gian? Đó không chỉ là một bài toán kinh tế, sự phức tạp về giấy tờ hành chính hay thử thách trong hành trình kiếm việc, với một người mẹ, phía sau lựa chọn đó còn là nỗi nhớ con, cảm giác có lỗi, sự lo lắng về tuổi thơ của con và cả câu hỏi đau đáu trong lòng: Nếu mình xa con một thời gian, con có bị tổn thương không? Cách đây 10 năm, vợ chồng Vy cũng từng đứng trước câu hỏi này. Khi đó, tụi Vy nghĩ đến chuyện rời xa quê hương để đi định cư ở một nước khác. Cả hai băn khoăn rất nhiều: nên đi cả nhà hay chỉ một mình Vy đi trước, chồng ở lại quản lý công ty? Nếu chia nhau ra, chắc chắn con cái phải ở lại Việt Nam, vì một thân Vy ở xứ người làm sao vừa ổn định cuộc sống vừa chăm con được?
Cuối cùng, tụi Vy chọn đi cùng nhau. Nghĩa là bỏ lại rất nhiều thứ mà hai vợ chồng đã gầy dựng trong gần một thập kỷ.
Nhưng bài viết này không phải để nói rằng lựa chọn của Vy là lựa chọn đúng nhất. Vy viết bài này dưới ba góc độ: từ ký ức của một đứa trẻ từng xa cha mẹ từ nhỏ, từ quyết định của chính Vy mười năm trước và từ những gì Vy được học về sự phát triển tâm lý của trẻ. Mong rằng những chị em đã chọn, đang chọn, hoặc sắp phải chọn, có thêm một góc nhìn để tự soi lại hoàn cảnh của mình mà không vội kết án bản thân.
Nếu hỏi riêng Vy, Vy vẫn sẽ chọn đi cùng nhau
Nếu chỉ hỏi trái tim của Vy, câu trả lời đến rất nhanh: đi cùng nhau.
Vy là một đứa trẻ xa ba mẹ từ năm 4 tuổi. Tuổi thơ của Vy có một phần rất dài sống trong sự chờ đợi: chờ ba mẹ gọi về, chờ ba mẹ gửi thư, chờ ngày ba mẹ quay lại. Đó là một kiểu chờ đợi rất mơ hồ. Một đứa trẻ bốn, năm tuổi chưa đủ ngôn ngữ để gọi tên nó là mất mát, thiếu vắng, bất an hay cô đơn. Nhưng cơ thể và trái tim của đứa trẻ đó vẫn biết rằng mình đang thiếu một điều rất quan trọng.
Cho nên trong hệ niềm tin rất sâu của Vy, nếu đã là gia đình thì nên ở gần nhau. Có rau ăn rau, có cháo ăn cháo, miễn là được ở cạnh nhau, được nhìn thấy nhau mỗi ngày. Khó khăn một chút cũng xứng đáng.
Niềm tin đó trong Vy không chỉ đến từ tuổi thơ của mình. Nó còn đến từ ông ngoại Vy. Lúc ông còn sống, ông từng kể rằng một trong những nguyên tắc sống của vợ chồng ông là: chồng đi đâu thì vợ đi đó. Hai vợ chồng phải ở gần nhau. Khi còn nhỏ, Vy nghe điều đó và nó âm thầm trở thành một niềm tin trong mình: gia đình thì nên đi cùng nhau, vợ chồng thì nên ở gần nhau, con cái thì nên lớn lên bên cạnh cha mẹ.
Nhưng càng lớn, càng học sâu, càng sống lâu, Vy càng hiểu rằng niềm tin của mình không phải lúc nào cũng là chân lý cho tất cả mọi người.
Niềm tin cá nhân không phải là công thức chung cho mọi gia đình
Một niềm tin thường không tự nhiên mà có. Nó được hình thành từ trải nghiệm sống, từ ký ức, từ những điều mình đã thiếu, từ lời dặn của người đi trước và đôi khi từ cả những vết thương mình không muốn lặp lại cho con.
Mình tin như thế nào thì mình thường sẽ chọn như thế đó. Nhưng điều mình tin không có nghĩa là điều duy nhất đúng cho tất cả hoàn cảnh.
Thời của ông ngoại Vy, một người đi xa là gần như mất hút. Không có gọi video, không có tin nhắn mỗi ngày, không có những cách kết nối như bây giờ. Xa nhau khi đó là một sự đứt đoạn rất lớn. Còn bây giờ, dù đi xa, chúng ta có nhiều cách hơn để giữ liên lạc và giữ một sợi dây nối giữa mẹ với con.
Vì vậy, lựa chọn giữa đi một mình trước hay đi cả nhà cùng lúc trong thời nay không chỉ phụ thuộc vào tình thương. Nó còn phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, sức khỏe, khả năng thích nghi của từng thành viên, sự gắn kết của gia đình, người chăm sóc con ở lại là ai và người đi trước có đủ chủ động để giữ kết nối hay không.
Nếu hỏi Vy thích điều gì nhất, Vy vẫn nói: nếu có thể, cha mẹ và con cái nên ở gần nhau. Nhưng niềm tin cá nhân không thể là chân lý được. Mọi thứ đều chỉ tương đối, phù hợp hay không phù hợp với mỗi người.
Điều trẻ cần khi mẹ không ở gần
Ở góc độ phát triển của trẻ, điều quan trọng không chỉ là mẹ có mặt theo nghĩa vật lý. Điều trẻ cần là một chỗ dựa an toàn, ổn định và có thể dự đoán được.
Theo lý thuyết gắn bó, trong điều kiện lý tưởng, mẹ thường là người có sự gắn bó đầu tiên và rất sâu với con. Nhưng điều đó không có nghĩa là nếu mẹ không thể ở gần con trong một giai đoạn nào đó thì đứa trẻ chắc chắn sẽ hư hỏng, đổ vỡ, hoặc mang một vết thương không thể lành.
Câu hỏi quan trọng hơn là: khi mẹ không ở gần, ai là người thật sự ở lại và gắn kết với con?
Người đó có thể là ba, có thể là bà, có thể là dì, cậu, hoặc một người thân đủ tin cậy. Nhưng người đó cần có tính liên tục và bền vững. Nghĩa là con không bị chuyển từ nhà này sang nhà khác, từ người này sang người khác, hôm nay ở với bà, tháng sau ở với dì, vài tháng nữa lại đổi người chăm sóc.
Một đứa trẻ cần biết rằng: có một người lớn luôn ở đây với mình. Khi mình cần, người đó vẫn ở đó. Sự ổn định này rất quan trọng đối với cảm giác an toàn bên trong của trẻ.
Nếu mẹ phải đi trước, con cần một sự chuẩn bị về tinh thần
Nếu mẹ phải đi trước để lo thủ tục, đi học, đi làm, ổn định cuộc sống rồi mới kéo con sang sau, thì điều cần chuẩn bị không chỉ là visa, tiền bạc, trường học hay công việc. Điều cần chuẩn bị nữa là một môi trường cảm xúc ổn định cho con trong thời gian mẹ vắng mặt.
Con sẽ ở với ai? Người đó có đủ kiên nhẫn không? Có thương con không? Có hiểu cách nói chuyện với con không? Có phải là người mà con cảm thấy an toàn khi buồn, khi sợ, khi nhớ mẹ không? Và quan trọng hơn, người đó có thể ở với con một cách đều đặn trong suốt giai đoạn chờ đợi đoàn tụ với mẹ hay không?
Song song với sự chuẩn bị đó, người mẹ dù ở xa vẫn cần có mặt trong đời sống của con bằng một nhịp điệu rõ ràng. Không nhất thiết phải gọi thật lâu mỗi ngày. Có khi chỉ cần 15 đến 30 phút. Ngày nghỉ có thể nói chuyện lâu hơn. Một cuộc gọi trước khi con đi học. Một lời chúc ngủ ngon vào buổi tối. Một tin nhắn thoại. Một đoạn video ngắn. Một câu hỏi rất bình thường: “Hôm nay con ăn gì?”, “Hôm nay ở lớp có chuyện gì vui?”, “Hôm nay có lúc nào con nhớ mẹ không?”
Điều quan trọng không nằm ở độ dài, mà nằm ở sự đều đặn.
Trẻ con cần một cuộc sống có nhịp điệu. Những việc lặp lại được, dự đoán được, giúp con yên tâm. Khi mẹ xuất hiện thất thường, lúc rất nồng nhiệt rồi sau đó biến mất nhiều ngày, con dễ sống trong sự trông chờ và hụt hẫng. Nhưng khi con biết rằng tối nào mẹ cũng gọi, cuối tuần nào mẹ cũng nói chuyện lâu hơn, hoặc mỗi sáng mẹ đều gửi một lời chào, bên trong con vẫn có thể giữ được cảm giác: mẹ đang ở xa, nhưng mẹ không biến mất khỏi đời mình.
Ở gần cũng có cái giá. Ở xa cũng có cái giá
Tất nhiên, nếu được ở gần nhau mà cha mẹ vẫn có đủ sức khỏe, đủ thời gian, đủ sự bình tĩnh để đồng hành với con, thì đó vẫn là điều rất quý. Trẻ con lớn lên rất nhanh. Có những năm tháng đi qua rồi sẽ không quay lại nữa. Được nhìn con lớn lên mỗi ngày, được thấy con thay đổi, được ở đó trong những cột mốc nhỏ bé của con, đó là một món quà.
Nhưng ở gần nhau không tự động có nghĩa là tốt hơn trong mọi trường hợp. Có những gia đình chọn đi cùng một lúc, nhưng sau đó cả cha mẹ đều kiệt sức. Người lớn phải lo visa, việc làm, tiền nhà, ngôn ngữ, trường lớp và thích nghi với một đất nước mới. Nếu sự có mặt của cha mẹ chỉ còn là sự có mặt của hai người lớn căng thẳng, quá bực dọc, quá mệt mỏi, không còn đủ sức nhìn vào mắt con, nghe con nói, ôm con khi con cần, thì sự ở gần đó cũng có cái giá của nó.
Ngược lại, xa con là một điều chưa bao giờ dễ dàng đối với người mẹ. Con sống xa mẹ cũng sẽ bị ảnh hưởng ít nhiều trong giai đoạn trưởng thành. Nhưng nếu mẹ chuẩn bị tốt, nếu con có một nơi ở ổn định, một người chăm sóc chính đủ bền vững, nếu mẹ vẫn giữ kết nối đều đặn và có ý thức, thì sự xa cách đó không nhất thiết phải trở thành một vết đứt không thể lành.
Điều làm mẹ băn khoăn nhất nhiều khi không chỉ là xa con
Vy nghĩ điều làm nhiều người mẹ thấy buồn lòng không chỉ là xa con, mà là cảm giác có lỗi. Cảm giác mình đã bỏ con lại. Cảm giác mình không phải là một người mẹ đủ tốt. Cảm giác người khác nhìn vào và đánh giá: sao làm mẹ mà nỡ đi xa con?
Nhưng thật ra, không có lựa chọn nào trong hành trình làm mẹ là hoàn hảo tuyệt đối.
Nếu cả nha chọn đi cùng nhau, mình sẽ phải trả một cái giá khác: tài chính có thể khó hơn, cuộc sống có thể chật vật hơn, vợ chồng có thể căng thẳng hơn. Con có thể bị sốc văn hóa.
Nếu mẹ chọn đi trước rồi đón con sau, người mẹ sẽ đối diện với nỗi nhớ con, xót xa vì sự thiếu vắng của mình trong đời sống hằng ngày của con và sau này có thể cần thêm thời gian để kết nối lại với con.
Không có con đường nào chỉ toàn đúng. Cũng không có con đường nào chỉ toàn sai. Vấn đề là mình biết cái giá của lựa chọn mình đang chọn, và mình có ý thức bù đắp cho phần phải đánh đổi đó hay không.
Gửi người mẹ đang đứng trước lựa chọn này
Nếu bạn đang ở trong giai đoạn phải quyết định đi trước hay đi cùng, hãy thử ngồi xuống với ba câu hỏi này:
1. Nếu con không ở gần mẹ trong một thời gian, ai sẽ là người lớn ổn định nhất ở lại với con?
2. Mẹ có thể tạo một nhịp kết nối nào đủ đều đặn để con cảm thấy mẹ vẫn hiện diện trong đời sống của mình?
3. Lựa chọn này đang bắt mình trả cái giá nào và mình có thể bù đắp phần đó bằng cách nào?
Không cần trả lời vội. Chỉ cần bắt đầu từ sự thật của gia đình mình, thay vì từ nỗi sợ hay lời phán xét của người khác.
Với trải nghiệm của Vy, thì Vy có vài chia sẻ từ kinh nghiệm bản thân:
Nếu chọn ở gần con, cha mẹ hãy thật sự dành thời gian cho con. Đừng để con đi theo cha mẹ đến một đất nước mới, nhưng mỗi ngày chỉ thấy cha mẹ tất bật, cáu gắt, mệt mỏi và không còn chỗ nào trong lòng cho con.
Nếu chọn xa con một thời gian, đừng để sự xa cách trở thành sự vắng mặt hoàn toàn. Hãy giữ một nhịp kết nối đều đặn. Hãy giúp con biết rằng mẹ đang đi trước để chuẩn bị một điều gì đó cho gia đình, chứ không phải mẹ rời bỏ con. Hãy để con có một người lớn ổn định ở bên cạnh. Hãy nói với con bằng ngôn ngữ mà con có thể hiểu, tùy theo độ tuổi của con.
Lời kết
Một đứa trẻ không cần một người mẹ hoàn hảo. Đứa trẻ chỉ cần cảm thấy mình không bị bỏ rơi trong lựa chọn của người lớn.
Nếu có thể, Vy vẫn tin rằng ở gần nhau là điều rất quý. Nhưng nếu vì hoàn cảnh mà mẹ phải đi xa, Vy mong người mẹ đừng vội tự trách mình. Hãy bình tĩnh nhìn vào hoàn cảnh để rồi chuẩn bị cho con một chỗ dựa tinh thần trong lúc xa mẹ. Hãy giữ kết nối với con bằng một nhịp đều đặn. Và hãy nhớ rằng tình mẹ không chỉ nằm ở khoảng cách địa lý, mà còn nằm ở cách mình hiện diện trong đời sống của con, dù gần hay xa.
Mong cho các người mẹ phải chọn đi một mình trước để mở đường cho cả nha có đủ nội lực. Đừng lấy lựa chọn của người khác để phán xét lựa chọn của mình. Có gia đình phải đi trước. Có gia đình có thể đi cùng. Có người đủ điều kiện đưa con theo ngay. Có người cần thêm vài năm để chuẩn bị. Có người chọn ở lại vì con. Có người chọn đi xa cũng vì con.
Điều quan trọng không phải là lựa chọn đó nhìn bên ngoài có giống ai hay không. Điều quan trọng là sau khi chọn, bạn có đủ tỉnh táo, đủ trách nhiệm và đủ yêu thương để chăm sóc phần cái giá mà lựa chọn đó mang theo hay không
Thân mến,
𝑴𝒊̀𝒏𝒉 𝒍𝒂̀ 𝑽𝒚 (𝑽𝒂𝒍𝒚𝒓𝒊𝒂) – Family Coach
Đồng hành cùng mẹ khi con bước vào tuổi dậy thì